Tekst piosenki
Nic nie widać stąd gdzie stoję
Gęsto krążą w słońcu głowy
Tłum napiera na konwoje
Wokół prostych trzech rusztowań
Każdy krzyczy co innego
Nazbierało się wściekłości
Pcha się jeden na drugiego
Dziś będziemy bezlitośni
Król gdzieś w oknie stoi ponoć
Nic dziwnego że się kryje
Różnie może być z koroną
Gdy hetmańskie cierpną szyje
Nie dla żartu biskupowi
Postawili szubienicę
Pustą pętlą wiatr kołysze
Nie wiadomo kogo złowi
Krzyk się wzmaga – pierwszy w górze
Stąd nie widać tylko który
Nie chciałbym być w jego skórze
Dla nas też już kręcą sznury
Drugi dynda wrzawa wściekła
Mało tryumfu gniew w zenicie
Tamci w drodze już do piekła
A nam walczyć tu o życie!
Trzeci szarpie się jak umie
Coś tłumaczy klęka pada
Bo niełatwo mu zrozumieć
W taki sposób słowo zdrada
Zawisł – Tańczy przez minutę
Życie w nim ugrzęzło twardo
Jeszcze w pętli kopie butem
Z płaczem wstydem i pogardą
Wiszą zdrajcy takie czasy
Będą wisieć przez dni parę
Wrony drzeć z nich będą pasy
Jak się drze sztandary stare
Może wreszcie coś się zmieni
Coś wyniknie z tej roboty
Zanim zdejmą ich z szubienic
Żeby w trumnach złożyć złotych
Tłumaczenie piosenki
Analiza piosenki
Jeden z wielu utworów Jacka Kaczmarskiego nawiązujących do okresu rozbiorów Rzeczypospolitej. Inspirację stanowił obraz Wieszanie zdrajców Jana Piotra Norblina, namalowany w 1794 roku.
Podczas insurekcji kościuszkowskiej (1794) Sąd Najwyższy Kryminalny skazał przywódców konfederacji targowickiej oraz inne osoby posądzane o zdradę narodową na karę śmierci przez powieszenie. Część wyroków wykonano w sposób dosłowny, natomiast najważniejszych targowiczan – Stanisława Szczęsnego Potockiego, Franciszka Ksawerego Branickiego i Seweryna Rzewuskiego – powieszono in effigie (łac. w obrazie) w dniu 29 września, co upamiętnił Norblin.
W odróżnieniu od malarza, Kaczmarski wydaje się nawiązywać raczej do faktycznych wyroków śmierci (Zawisł – Tańczy przez minutę / Życie w nim ugrzęzło twardo / Jeszcze w pętli kopie butem). Słowa Nie dla żartu biskupowi / Postawili szubienicę mogą odnosić się do stracenia biskupa inflanckiego Józefa Kazimierza Kossakowskiego (powieszony 9 maja 1794) lub biskupa wileńskiego Ignacego Massalskiego (powieszony 28 czerwca 1794).
Mimo inspiracji insurekcją kościuszkowską, tekst Wieszania zdrajców nie nawiązuje w bezpośredni sposób do wydarzeń 1794 roku. Tym samym utwór może zostać odczytany jako uniwersalny komentarz do podobnych zajść, które miały miejsce w różnych punktach historii. Przykładowo, wers Dla nas też już kręcą sznury wydaje się wiązać ze słowami, które Georges Danton wypowiedział w kontekście rewolucji francuskiej: Rewolucja, jak Saturn, pożera własne dzieci.
Komentarze (0)